విండోస్‌ మొత్తం తెలుగులో వాడుకోవడం

లక్ష్యం:

ఈ పాఠ్యాంశంలో విండోస్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ ని తెలుగులోకి ఎలా అనువదించుకోవాలో తెలుసుకుందాం. అంటే ప్రస్తుతానికి ఇంగ్లీషులో కనబడేవన్నీ ఇకపై తెలుగులో కనబడతాయన్నమాట. ఐతే, మీరు ఇంగ్లీషులో రాసుకున్న ఫైల్స్, వాటికి, ఫోల్డర్లకి ఇంగ్లీషులో పెట్టుకున్న పేర్లు వగైరాలు మాత్రం అలాగే ఉంటాయి సుమా! విండోస్‌ ఇన్‌స్టాల్‌ చేసుకోవడంతోనే వచ్చేవి మాత్రమే అనవదింపబడతాయి. మీరు స్వయంగా తర్వాత రాసుకున్నవి, కాపీ చేసుకున్నవి ఏవీ మారవు. కాబట్టి మీరు నిరభ్యంతరంగా, నిస్సంకోచంగా ఈ పాఠ్యాంశాన్ని అనుసరించవచ్చు.

మీరు చేయవల్సిందిదీ...

• మీరు ఈ లంకెకు Internet Explorer లో వెళ్ళి Localization Language Offerings అన్న లంకె మీద నొక్కితే అక్కడ ప్రపంచపఠం ఒకటి ప్రత్యక్షమౌతుంది.
• భారతదేశం ఉన్న రంగు మీద నొక్కితే పక్కనే ఉన్న Step 2 లో Asian Languages అని వస్తుంది. దాని మీద నొక్కితే తెలుగు అని కనబడుతుంది. అది ఎంచుకోండి.

• అదవ్వగానే కింద ఉన్న Step 3 లో, మీ సిస్టమ్‌ విస్టా ఐతే విస్టా, ఎక్స్.పీ ఐతే ఎక్స్.పీ ఎంచుకోవాలి.

• ఒకవేళ ఇక్కడ కింద చూపిన విధంగా కాకుండా, search results ఉన్న పేజీ వస్తే ఈ లంకె మీద నొక్కండి. "ఇది తెలిసినప్పుడు ఈ ముక్కేదో ముందే చెప్పొచ్చుకదా, ఆ సుత్తంతా ఎందు"కంటారేమో, మీరు ఇది ఎక్కడ దొరుకుతుందో తెలుసుకోగలిగితే భవిష్యత్ లో స్వయంగా కొన్ని సమస్యలు పరిషరించుకోగలుగుతారు, అందుకన్న మాట!

• అదయిన తర్వాత అసలు మీ కంప్యూటర్లో ఉంది నకిలీ విండోసా, డబ్బెట్టి కొనుక్కున్న నికార్సైన విండోసా అని పరీక్షించడానికి ఏవో చిన్నచిన్నవి కొన్ని చేయమంటుంది. ఏమీ అనుకోకుండా, గొణుక్కోకుండా చేసేయ్యండి.
• ఆ తర్వాత డౌన్లోడ్ మొదలవుతుంది. పూర్తయ్యాక రన్‌ చేయండి. రన్‌ చేసినప్పుడు ఈ లంకెలో చెప్పిన విధానం అమలు చేయని పక్షంలో మధ్యలో XP CD అడగొచ్చు. ఆడిగితే పెట్టండి.
• ఇన్‌స్టాల్‌ చేశాక సిస్టమ్‌ రీబూట్ చేయమంటుంది. చేశాక మీ తెలుగు కంప్యూటర్ సిద్దం అయినట్టే!

అయితే, అన్నీ తెలుగులో కనబడక పోవచ్చు. చాలా వరకు తెలుగులోనే ఉంటాయి కాని, విండోస్‌తో రానివి, మీరు స్వయంగా పెట్టుకున్న కొన్ని సాఫ్ట్వేర్లు మాత్రం ఇంగ్లీషు లోనే ఉంటాయి. విండోస్‌ లో ఉన్నవాటికే ఒకవేళ తెలుగు పదం లేకపోతే, ఆ పదం తెలుగులో మీకు తెలిస్తే వాళ్ళకు ఇక్కడికి వెళ్ళి మీరే చెప్పొచ్చు. దానికి విండోస్‌ లైవ్‌ ఐడి కావాలి. అది ఆ సైటులో ఉచితంగానే పొందవచ్చు. మీరు చెప్పినట్టైతే తర్వాత వచ్చే వర్షన్‌ లో ఆ పదం పెడతారు. లేదంటే అది వాళ్ళ దృష్టికి వెళ్ళక ఎప్పటికీ అనువాదం కాకపోవచ్చు.

Read more

విండోస్‌లో తెలుగు టైప్‌ చేయడం

లక్ష్యం:

ఇందులో మనం విండోస్ లో తెలుగు వ్రాయడం, అంటే టైప్ చేయడం ఎలాగో తెలుసుకుందాం. ఇదొక్కటి తెలుసుకోవడం వల్ల మీరు ఎంత ఆనందిస్తారో తెలుసుకున్నాక మీరే తెలుసుకుంటారు :) ఆత్మీయులందరితోనూ ఆత్మీయత కలగలపిన తేట తెలుగులో మాటలు/రాతలు పంచుకోవడం కంటేనా? మీ మనోభావాలు, ఆత్మఘర్షణలు అన్నీ బ్లాగుల్లో మోగించేయడానికి ఇది తొలి మెట్టు కాదూ? మొదలెట్టండి మరి!

టైప్‌ చేయడంలో ముఖ్యంగా రెండు రకాలు. ఒకటి, ఇన్‌స్క్రిప్ట్(inscript), ఇంకోటి ‌లిప్యంతరీకరణం(transliteration). ఇన్‌స్క్రిప్ట్ అంటే సరాసరి తెలుగు కీబోర్ద్ మీద టైప్‌ చేసినట్టు చేసేయడం. ‌లిప్యంతరీకరణం అంటే మనం ఇంగ్లీషులిపిలో తెలుగు టైప్‌ చేస్తే అది తెలుగులిపిలోకి మారడం. అంటే మనం amma అన్ని టైప్‌ చెస్తే అది అమ్మ గా మారుతుందన్నమాట. మీకు ఏది తేలికనిపిస్తే అదే ఉపయోగించమని నేను చెప్పక్కర్లేదనుకుంటా.

ఇన్‌స్క్రిప్ట్(Inscript)

• ఇక్కడ చెప్పినట్టు నియంత్రణ ఫ్యానల్ లో తేదీ, సమయం, భాష మరియు ప్రాంతీయ ఎంపికలు లో ప్రాంతీయం, భాష ఎంపికలు లో భాషలు ట్యాబ్‌ (Control Panel లో Date, Time Language and Regional Settings లో Regional and Languages settings లో Languages) కి వెళ్ళండి.
• అక్కడ వివరాలు(Details) లోకి వెళ్ళండి.అందులో కింద చూపించినట్టు జోడించు (Add) అన్న బాక్స్‌ మీద క్లిక్‌ చేయండి.

• ఆ తెరుచుకున్న విండోలో తెలుగు ఎంచుకొని OK కొట్టేయండి.

• ఇందాక తెరిచుకున్న విండో కూడా OK చేసేయండి.
• అలా చేయగానే కింద చూపించినట్టు ప్యానెల్‌ లో మీకు భాషలపట్టీ ఒకటి కనబడుతుంది. ఎరుపు రంగుతో మార్క్‌ చేసిన చోట క్లిక్ ‌చేస్తే మీరు ఏ భాషలో టైప్‌ చేయాలంటే ఆ భాష ఎంచుకోవచ్చన్నమాట.

• అక్కడ తెలుగు ఎంచుకొని, Notepad అన్నా, Wordpad అన్నా తెరిచి టైప్‌ చేయడానికి ప్రయత్నించండి. మీకు తెలుగు కీబోర్డ్‌ అలవాటు లేకపోతే ఇది కష్టమే. తెలుగు కీబోర్డ్‌ నమూనా ఇక్కడ చూడొచ్చు. టైపింగ్‌ కూడా నేర్చుకోవచ్చు.

లిప్యంతరీకరణ(Transliteration)

మీకు నిత్యం ఇంటర్నెట్‌ సదుపాయం ఉంటే కనుక, లేఖిని సాధనం బాగా ఉపయోగపడుతుంది. లేదా ఎల్లప్పుడూ కంప్యూటర్‌ లో తెలుగు ఈ transliteration పద్దతిలో టైప్‌ చేసే వీలు కావాలనుకుంటే అక్షరమాల అని ఇంకోటుంది.అది వాడుకోవచ్చు.

అక్షరమాల వాడడానికి సూచనలు

1. ఇక్కడికి వెళ్ళితే అక్కడ డౌన్‌లోడ్‌ లంకె ఉంటుంది.
2. డౌన్‌లోడ్‌ చేసుకుని ఇన్‌స్టాల్‌ చేస్కున్నాక All Programs > Aksharamala 2007 కి వెళ్ళి aksharamala 2007 ని క్లిక్‌ చేయండి.
3. ప్యానల్‌ లో అక్షరమాల ఐకాన్‌ ఒకటొస్తుంది. దాని మీద మౌస్‌ కుడి బటన్‌ తో క్లిక్‌ చెసి Options ఎంచుకోండి.
4. Default Language, Current Language రెండూ తెలుగే ఎంచుకోండి. OK కొట్టేయండి.
5. మీరు Control+Shit+T కొడితే టైప్‌ చేయబడే భాష మారుతుంది. ఇంగ్లీషుంటే తెలుగుకి, తెలుగుంటే ఇంగ్లీషుకి.
6. ఒకసారి ఏ Notepad అన్నా Wordpad అన్నా తెరిచి ప్రయత్నించండి.
7. (ఇంగ్లీషు లిపిలో)ఏం కొడితే (తెలుగు లిపిలో)ఏం వస్తుందో తెలుసుకోవాలంటే, లేఖినికి వెళ్ళి తెలుసుకోవచ్చు.

Read more

విండోస్‌లో తెలుగు చదవడం

లక్ష్యం:

ఈ పాఠ్యాంశంలో విండోస్ లో తెలుగు సరిగ్గా కనబడడానికి ఏం చేయాలో తెలుసుకుందాం. ఐతే ఎక్స్.పీ లో ఏమీ చెయ్యక్కర్లేకుండానే తెలుగు బ్రహ్మాండంగా కనబడుతుంది. కానీ కాపీ చేసీ, పేస్ట్ చేసి, సేవ్ చేసి ఆ ఫైల్ మళ్ళీ తెరిస్తే ఆ పేస్ట్ చేసిన అక్షరాలు ఏవో పిచ్చిపిచ్చిగా కనిపిస్తాయి. అది ఎందుకో కూడా చూద్దాం. ఇలాంటి విషయాలు నిశితంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే అసలు ఖతులు(ఫాంట్లు) అంటే ఏంటో కూడా తెలుసుకుందాం.

అన్నిటికంటే ముందు, ఇదిగో ఈ కింద చెప్పిన విధంగా చేస్తే, XP లో ఏ అక్షరాలయినా మృదువుగా, సుతారంగా, అందంగా కనబడతాయి.

1. Desktop మీద right click చేసి
2. Settings ఎంచుకుని
3. Appearence లో effects క్లిక్ చేసి
4. "Use the following method to smooth edges of screen fonts" అన్నదాన్ని "ClearType" కి మార్చండి.
5. అన్నీ Ok కొట్టేస్తే తేడా మీకే తెలుస్తుంది.

ఇక XP‌లో తెలుగు చదవడానికి, స్టోర్‌ చేయడానికి ఈ క్రింది రెండు పద్దతుల్లో మీకు సరిపోయేది ఎంచుకుని చేసేయ్యండి. ఒక పద్దతిలో XP ది ఎదో ఒక CD ఉండాలి. ఇంకోదాంట్లో ఇంటర్నెట్ సదుపాయం ఉండాలి. మొదటిది CD ఉన్న వాళ్ళకి. ఒకవేళ CD లేదు, ఇంటర్నెట్ సదుపాయం ఉంది అంటే ఇక్కడ నొక్కండి. రెండూ లేకపోతే, ఇక్కడ నొక్కండి.

CD ఉన్న వాళ్ళైతే

• నియంత్రణ ఫ్యానల్ లో తేదీ, సమయం, భాష మరియు ప్రాంతీయ ఎంపికలు లో ప్రాతీయం, భాష ఎంపికలు (Control Panel లో Date, Time Language and Regional Settings లో Regional and Language settings) కి వెళ్ళండి

---

ఆ తెరుచుకున్న విండోలో, క్రింద బొమ్మలో చూపించినట్టు భాషలు(Languages) అనే ట్యాబ్ మీద నొక్కండి.

---

• అక్కడ పైన చూపిన విధంగా టిక్కు పెట్టని రెండు బాక్సులుంటాయి. వాటిని టిక్ చేసేసి OK కొట్టేయండి. CD పెట్టమని అడుగుతుంది, పెట్టేసి OK అని కొట్టేయండి.
• అంతా అయిపోయాక CD తీసేసి కంప్యూటర్ని రీబూట్ చేయండి.
• ఏదైన తెలుగు వెబ్‌సైట్‌ కి వెళ్ళి చూడండి. మీరు ఇక మీ కంప్యూటర్లో తెలుగు నిక్షేపంగా చదువుకోవచ్చు, స్టోర్‌ చేస్కోవచ్చు.

ఒక్క మాట! Notepad లో సేవ్‌ చేసేటప్పుడు, ఎన్‌కోడింగ్‌(encoding) UTF-8 ఉండేలా చూస్కోండి. లేకపోతే మీరు సేవ్‌ చేసింది మళ్ళీ తెరిచి చూస్తే అది సరిగ్గా చూపించదు.

ఒకవేళ CD లేకపోతే, ఇంటర్నెట్ సదుపాయం ఉంటే

1. ఈ లంకె నొక్కి పోతన, వేమన ఫోంట్లు దించుకోండి.
2. దించుకున్నాక, దాన్ని unzip చేస్తే వచ్చే Pothana2000.ttf మరియు vemana.ttf లను C:\Windows\Fonts లోకి copy చేయండి.
3. ఏదైన తెలుగు వెబ్‌సైట్‌ కి వెళ్ళి తెలుగు చదవడం మొదలెట్టండి.

రెండూ లేకపోతే

ఒకవేళ ఇంటర్నెట్ సదుపాయం కూడా లేకపోతే, వేరే ఏదైనా ఇంటర్నెట్ ఉన్న కంప్యూటర్లో పైన(ఇక్కడ) చెప్పిన ఫోంట్లు దించుకుని, పెన్‌ డ్రైవ్‌ లో కాపీ చేస్కుని, దాంట్లోనుంచి మీ కంప్యూటర్కి కాపీ చేసి, ఇక రెండో Step లో చెప్పినట్టు చేసేయ్యండి. పై రెండు మార్గాలకి తేడ ఏంటంటే, మొదటి పద్దతిలో మీరు తెలుగుతో పాటు ఇలాంటి ఎన్నో భాషలు కూడా చదువగలుగుతారు, రెండవదాంట్లో ఒక్క తెలుగు మాత్రమే చదువగలుగుతారు.

Read more

లినక్స్ లో తెలుగు టైప్‌ చేయడం

లక్ష్యం:

ఇందులో మనం లినక్స్ లో తెలుగు వ్రాయడం, అంటే టైప్ చేయడం ఎలాగో తెలుసుకుందాం. ఇదొక్కటి తెలుసుకోవడం వల్ల మీరు ఎంత ఆనందిస్తారో తెలుసుకున్నాక మీరే తెలుసుకుంటారు :) ఆత్మీయులందరితోనూ ఆత్మీయత కలగలపిన తేట తెలుగులో మాటలు/రాతలు పంచుకోవడం కంటేనా? మీ మనోభావాలు, ఆత్మఘర్షణలు అన్నీ బ్లాగుల్లో మోగించేయడానికి ఇది తొలి మెట్టు కాదూ? మొదలెట్టండి మరి!

ఇహ విషయానికొస్తే, టైప్‌ చేయడంలో ముఖ్యంగా రెండు రకాలు. ఒకటి, ఇన్‌స్క్రిప్ట్(inscript), ఇంకోటి లిప్యంతరీకరణం(‌transliteration).
ఇన్‌స్క్రిప్ట్ అంటే సరాసరి తెలుగు కీబోర్డ్ మీద టైప్‌ చేసినట్టు చేసేయడం. లిప్యంతరీకరణం అంటే మనం ఇంగ్లీషులిపిలో తెలుగు టైప్‌ చేస్తే అది తెలుగులిపిలోకి మారడం. అంటే మనం amma అన్ని టైప్‌ చెస్తే అది అమ్మ గా మారుతుందన్నమాట. మీకు ఏది తేలికనిపిస్తే అదే ఉపయోగించమని నేను చెప్పక్కర్లేదనుకుంటా.

ఇన్‌స్క్రిప్ట్(Inscript)

KDE లో ఐతే

• System Settings లో Regional & Language ని వెతికి పట్టుకోండి(అంటే అక్కడో search బాక్సుంటుంది, ఉపయోగించమని).
• అందులో Keyboard Layout అనే దాంట్లోకి వెళ్ళి, Enable keyboard layouts అన్నదాన్ని టిక్‌ చేయండి.
• దాని కిందే, Available layouts అని ఉంటుంది, దాంట్లో India ని ఎంచుకుని Add బటన్‌ క్లిక్‌ చేయండి.
• ఇప్పుడు పైన కొత్తగా చెర్చిన India ని ఎంచుకుని Layout variant కి tel అని ఎంచుకోండి.
• చివరిగా Apply బటన్‌ కొట్టేశక మీకు ప్యానల్‌లోlayout బటన్‌ ఒకటి కనిపిస్తుంది. క్లిక్‌ చేసినప్పుడల్లా layout మారుతుందన్నమాట.

Gnome లో ఐతే

కింద చెప్పిన లిప్యంతరీకరణం పద్దతితోనే ఇన్‌స్క్రిప్ట్ టైప్‌ చేయడానికి కూడా వీలు కలుగుతుంది. దీని కోసం వేరేగా ఇంకోటి చేసే బదులు ఇన్‌స్క్రిప్ట్ కి కూడా అదే ఉపయోగించుకోవడం మేలని నా అభిప్రాయం. ఇది KDE కి కూడా ఉపయోగపడుతుందనుకోండి.

లిప్యంతరీకరణ(Transliteration)

ఈ పాఠ్యాంశం రాసింది ఈ పద్దతిలోనే.ఇంగ్లీషు కీ-బోర్డ్ కి అలవాటు పడి, నాకిది సులువనిపిస్తుంది. కాని మీరు టైపింగ్ కి కొత్త ఐతే మాత్రం నేను ఇన్‌స్క్రిప్ట్ నేర్చుకోమని ప్రోత్సహిస్తాను. ఇక లిప్యంతరీకరణ(transliteration) ఉపయోగించాలంటే, మనకి SCIM అనే పరికరం కావాలి. దీంతో లిప్యంతరీకరణం పద్దతే కాకుండా, ఇన్‌స్క్రిప్ట్ మరియు Phonetic పద్దతిలో కూడా టైప్‌ చేసే వీలుంటుంది.ఇప్పటి వరకూ వచ్చిన complex script input సాఫ్ట్వేర్‌ పరికరాల్లోకెల్లా అత్యున్నతమైంది, ఈ SCIM. అందుకే నాకిదంటే భలే ఇష్టం. ఇది మీక్కూడా కావాలి అంటె ఇలా చేయాలి.

ఫెడోరా(Fedora) వాడేవారైతే

ఈ క్రింది కమాండ్‌ టర్మినల్‌ తెరిచి రన్‌ చేయండి.

yum -y install scim scim-devel scim-m17n m17n-contrib-telugu.noarch m17n-db-telugu.noarch scim-lang-telugu

ఆ తర్వాత

• Gnome లో System>Preferences లో Input method అని ఉంటుంది, వెతికి పట్టుకోండి.
• ఆ వచ్చిన బాక్సులో Enable input method feature అని ఉంటుంది. దాన్ని టిక్‌ చేసి, కింద Use SCIM అన్నదాన్ని ఎంచుకుని OK కొట్టేయండి.
• ఒక్కసారి కంప్యూటర్ రీబూట్‌చేయండి.

ఈ సారి లాగిన్‌ అయినప్పుడు ప్యానెల్ లో కొత్త ఐకాన్‌ కనిపిస్తుంది. ఒకసారి Gedit తెరిచి, ఆ ఐకాన్‌ మీద క్లిక్ చేయండి, తెలుగు ఎంచుకుని, ఏ విధంగా టైప్‌ చేయాలనుకుంటున్నారో కూడా ఎంచుకోండి. ఇంక దంచేయొచ్చు!

ఉబుంటు(Ubuntu) వాడేవారైతే

• Gnome లో System>Administration లో Language Support అని ఏదైనా ఉందేమో చూడండి.
• ఉంటే కేక – ఉన్నట్లైతే,
  • అది క్లిక్ చేసి, వచ్చిన విండోలో తెలుగు ని టిక్‌ చేసి, కింద Enable support to enter complex characters అని ఉన్నదాన్ని కూడా టిక్ చేసేయ్యండి.
  • అదేవో కొన్ని ప్యాకేజ్ లు దించుకుని స్థాపించుకుంటుంది, చేసుకోనివ్వండి.
  • అది అయ్యాక ఒకసారి కంప్యూటర్ ని రీబూట్ చేస్తే ప్యానెల్ లో కొత్త ఐకాన్‌ కనిపిస్తుంది
  • ఒకసారి Gedit తెరిచి, ఆ ఐకాన్‌ మీద క్లిక్ చేయండి, తెలుగు ఎంచుకుని, ఏ విధంగా టైప్‌ చేయాలనుకుంటున్నారో కూడా ఎంచుకోండి. కుమ్మేయండి!
• లేకపోయినా బాధపడక్కర్లేదు.
  • ఆ Language Support Option లేని వాళ్ళు ఈ కింద చెప్పిన కమాండ్‌ ని రన్‌ చేయండి(అంటే : Alt+F2 కొట్టి, gnome-terminal అని టైప్‌ చేసి Run చేయండి, ఆ వచ్చిన విండో లో ఈ కింద చెప్పిన కమాండ్‌ ని కాపీ చేసి, అతికించి Enter కొట్టండి.)
  • sudo apt-get install scim scim-m17n scim-tables-additional
  • ఆ తర్వాత Gnome లో System>Preferences లో Input method అని ఉంటుంది, వెతికి పట్టుకోండి.
  • ఆ వచ్చిన బాక్సులో Enable input method feature అని ఉంటుంది. దాన్ని టిక్‌ చేసి, కింద Use SCIM అన్నదాన్ని ఎంచుకుని OK కొట్టేయండి.
  • ఒక్కసారి కంప్యూటర్ రీబూట్‌చేయండి.
  • ఈ సారి లాగిన్‌ అయినప్పుడు ప్యానెల్ లో కొత్త ఐకాన్‌ కనిపిస్తుంది. ఒకసారి Gedit తెరిచి, ఆ ఐకాన్‌ మీద క్లిక్ చేయండి, తెలుగు ఎంచుకుని, ఏ విధంగా టైప్‌ చేయాలనుకుంటున్నారో కూడా ఎంచుకోండి. టైప్‌ చేయడం మొదలెట్టొచ్చు!

చివరిగా, తరచూ అటు ఇంగ్లీషు, ఇటు తెలుగు వాడేవారికి సౌలభ్యంగా ఉండటం కోసం, ఒక చిన్న చిట్కా.. తెలుగు, ఇంగ్లీషు ఒక చిన్న shortcut తో మార్చి మార్చి వాడుకోవచ్చు. ఎలాగంటే, టెర్మినల్ తెరిచి ఈ కిందున్న command ని run చేయండి.

gopal@tidbits# im-switch -z en_US -s scim

ఆ తర్వాత ఒక్కసారి logout అయ్యి, login అయితే ఏ అప్లికేషన్‌ లో ఐనా Ctrl+Space తో తెలుగు, ఇంగ్లీషు మార్చి మార్చి టైపు చేసుకోవచ్చు. ఇలా చేయని పక్షంలో ప్రతిసారి అప్లికేషన్లో రాసే చోట right click చేసి, Input methid ని SCIM గా ఎంచుకోవాల్సి వస్తుంది.

Read more